Polski Instytut Biznesu

Kultura i przemysły kreatywne jako czynnik rozwoju Aglomeracji Górnośląskiej

20
Luty
2012

Wstęp

Aglomeracja Górnośląska jest obszarem, na którym mieszka około 1/10 ludności kraju. Pełni tym samym funkcje metropolitalne zarówno w stosunku do jej mieszkańców, jak i osób zamieszkałych poza jej obszarem (nierezydentów). Kultura wysoka oraz przemysły kreatywne stanowią (obok nauki, administracji publicznej, sprzedaży wielko powierzchniowej, instytucji finansowych, transportu międzynarodowego, consultingu) jedną z tych funkcji.
Warto również zauważyć, że sektor przemysłów kreatywnych jest zaliczany do tzw. sektorów ekspansywnych. Świadczą o tym dane statystyczne dotyczące produktu krajowego brutto, dochodów, inwestycji, zatrudnienia. W związku z tym sektor ten pełni niezwykle istotną rolę dla rozwoju aglomeracji i jest przedmiotem wielu badań.
Celem niniejszego artykułu jest krótkie przedstawienie podstaw teoretycznych dotyczących zagadnień związanych z kulturą i przemysłami kreatywnymi, a także uwarunkowań rozwoju tego sektora na terenie Aglomeracji Górnośląskiej.

Sektor kultury a sektor przemysłów kreatywnych

Sektor kultury jest niezwykle zróżnicowany wewnętrznie. W jego skład wchodzą instytucje związane z takimi formami działalności jak:

  • sztuki performatywne (teatr, opera, muzyka na żywo),
  • sztuki wizualne (malarstwo, rzeźba etc.),
  • sztuki audiowizualne (fonografia, nadawanie programów – radio, telewizja),
  • literatura,
  • architektura,
  • dziedzictwo (np. muzea) .

Główny Urząd Statystyczny grupuje natomiast sektor kultury według następującej typologii:

  • biblioteki,
  • domy i ośrodki kultury,
  • teatry,
  • instytucje muzyczne,
  • obiekty działalności wystawienniczej,
  • kina,
  • muzea.

Dla rozwoju aglomeracji znaczenie ma również podział sektora kultury według typu odbiorców (na kulturę wysoką, kulturę popularną i medialną oraz folklor i rzemiosło artystyczne), a także według kryterium dochodów z działalności kulturalnej (non-profit i for profit).
Sektor przemysłów kreatywnych stanowi szersze pojęcie niż sektor kultury. Innymi słowy, kultura jest jedną ze składowych przemysłów kreatywnych. Oprócz niej w jej skład wchodzą te branże przemysłu, bez których odbiór dóbr kulturalnych nie byłby możliwy. Stanowią one zatem kolejne ogniwa łańcucha podażowego, na którego końcu znajduje się finalny odbiorca. A Klasik wyróżnia następujące ogniwa tego łańcucha:

  • kreacja (działa artystyczne twórców),
  • produkcja (zasoby ludzkie, infrastruktura i środki finansowe niezbędne do produkcji wydarzeń kulturalnych),
  • marketing (reklam a, promocja, sprzedaż),
  • dystrybucja (systemy dostarczania dzieł kulturalnych).

Przyjmując taki kształt łańcucha podażowego, należy przyjąć, ze w skład sektora przemysłów kreatywnych, oprócz instytucji kultury sensu stricto, wchodzą instytucje prowadzące taką działalność jak:

  • produkcja filmów i nagrań wideo,
  • wydawanie książek,
  • wydawanie nagrań dźwiękowych,
  • architektura, projektowanie urbanistyczne, projektowanie wnętrz,
  • wzornictwo (design)
  • rzemiosło artystyczne
  • produkcja sprzętu audiowizualnego i nośników danych
  • badania i rozwój,
  • reklama,
  • produkcja oprogramowania komputerowego.

Oczywiście powyższa lista zawiera jedynie przemysły bezpośrednio związane z kreatywnością. Można ją zatem rozszerzyć o branże związane z nią pośrednio (moda, przemysł odzieżowy, produkcja zabawek, papieru itp.)

Uwarunkowania sektora kultury w aglomeracji górnośląskiej

Postindustrialny charakter aglomeracji górnośląskiej jest szansą na stworzenie specyficznej, unikalnej w skali kraju oferty kulturalnej, mogącej stanowić magnes przyciągający zarówno mieszkańców, jak i nierezydetntów aglomeracji. Warte odnotowania jest, że poszczególne miasta aglomeracji cechują się odmienną tożsamością i potencjałem. Przykładowo, studia przypadków prowadzone przez A. Klasika wskazują, że Katowice postrzegane są jako miasto kultury wysokiej, muzyki i przemysłu muzycznego. Istotną rolę dla takiej opinii odgrywa działalność takich instytucji jak:

  • Spodek,
  • Akademia Muzyczna i jej sala koncertowa,
  • Górnośląskie Centrum Kultury,
  • Filharmonia Śląska,
  • Teatr im. St. Wyspiańskiego,
  • NOSPR .

Badanie prowadzone przez A. Drobniaka i A. Polkę pokazują, że zwłaszcza pierwsze trzy z wymienionych instytucji pełnią funkcję magnesów przyciągających mieszkańców aglomeracji i osoby spoza niej.
Odmiennym przypadkiem jest Bytom, który postrzegany jest jako miasto sztuki scenicznej i wydarzeń kulturalnych w scenerii postindustrialnej. Nie bez znaczenia ma tu fakt, że oprócz Opery Śląskiej, będącej instytucją kultury wysokiej, funkcjonuje tu wiele obiektów kulturalnych powstałych z byłych obiektów przemysłowych, np.:

  • Elektrociepłownia Szombierki,
  • Obiekty kopalni Rozbark.

Z kolei takie miasta jak Zabrze czy Tarnowskie Góry cechują się znacznym potencjałem w zakresie zabytków techniki i turystyki poprzemysłowej. Przyczyniają się do tego między innymi :

  • Kopalnia Zabytkowa Kruszców Ołowiu i Srebra w Tarnowskich Górach,
  • Sztolnia Czarnego Pstrąga w Tarnowskich Górach
  • Skansen Górniczy “Królowa Luiza” w Zabrzu
  • Zabytkowa Kopalnia “Guido” w Zabrzu

Przywoływane już wcześniej badania A. Drobniaka i A. Polki potwierdzają, ze w przypadku Zabrza instytucje te są w największym stopniu postrzegane jako magnesy przyciągające mieszkańców i nierezydentów aglomeracji.
Chorzów może być kojarzony natomiast jako miasto rozrywki, muzyki i sportu. Wiodącą rolę odgrywają tu:

  • Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku
  • Stadion Śląski,
  • Teatr Rozrywki

Powyższe przykłady pokazują, ze potencjał rozwojowy poszczególnych miast aglomeracji jest niezwykle zróżnicowany, co stanowi niewątpliwy atut aglomeracji jako całości.
Od 2004 roku bardzo duże znaczenie dla rozwoju sektora kultury i przemysłów kreatywnych ma możliwość wsparcia go w ramach środków UE. Największą rolę odgrywa tu Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego, w którym kultura stanowi odrębną oś priorytetową (Priorytet IV). W zależności od działań projektowych, pomocniczą rolę mogą również pełnić inne programy operacyjne (np. Kapitał Ludzki, Innowacyjna Gospodarka, Infrastruktura i Środowisko).

Zakończenie

Wymienione przykłady pokazują, że miasta Aglomeracji Górnośląskiej cechują się wysokim potencjałem rozwojowym w zakresie kultury i przemysłów kreatywnych. Do największych atutów aglomeracji można zaliczyć:

  • bardzo duży, ponad dwumilionowy potencjał ludnościowy, stanowiący możliwych odbiorców dóbr kulturalnych i produktów przemysłów kreatywnych,
  • wewnętrzną różnorodność aglomeracji, pozwalającą tworzyć produkty różnorodne i wielodyscyplinarne,
  • szerokie możliwości korzystania ze środków pomocowych UE.

Niezwykle ciekawym problemem badań na najbliższe lata jest analiza, w jakim stopniu ten niewątpliwie wielki potencjał został przez miasta Aglomeracji Górnośląskiej wykorzystany.

Bibliografia:
1. Drobniak, A. Polko: Miejsca i instytucje pełniące rolę magnesów aglomeracji miejskiej – studia przypadków, [w:] Rola sektora kultury i przemysłów kreatywnych w rozwoju miast i aglomeracji, red. A. Klasik, UE, Katowice 2010.
2. Klasik: Sektor kultury i przemysły kreatywne w rozwoju regionu na przykładzie Aglomeracji Górnośląskiej
3. Klasik: Sektor kultury i przemysły kreatywne nowym fundamentem rozwoju dużych miast i aglomeracji miejskich [w:] Rola sektora kultury i przemysłów kreatywnych w rozwoju miast i aglomeracji, red. A. Klasik, UE, Katowice 2010.
4. www.stat.gov.pl

Witold Hantke, Magdalena Hędrzak-Mącznik



©2005-2012 Polski Instytut Biznesu